Görmezden Gelince Çocuk Ne Hisseder?

Çocuk yetiştirirken ebeveynlerin en çok zorlandığı konulardan biri istenmeyen davranışlara nasıl tepki verileceğidir. Bazı anne babalar bağırmayı tercih ederken, bazıları ceza vermeyi seçer, bazıları ise çocuğu görmezden gelmenin daha etkili bir yöntem olduğunu düşünür. Özellikle öfke nöbetleri, inatlaşma, ağlama veya dikkat çekme davranışlarında "İlgilenmezsem vazgeçer.", "Konuşmazsam yaptığı davranışın işe yaramadığını anlar." ya da "Bir süre onu yok sayayım, dersini alsın." düşüncesi oldukça yaygındır.

Ancak burada çok önemli bir ayrım vardır. Psikolojide belirli davranışları söndürmek amacıyla kullanılan planlı davranışsal teknikler ile çocuğun duygusal olarak görmezden gelinmesi aynı şey değildir. Davranışı görmezden gelmek ile çocuğu görmezden gelmek birbirinden tamamen farklı iki yaklaşımdır. Ne yazık ki birçok aile bu iki kavramı karıştırdığı için farkında olmadan çocuğun duygusal gelişimini olumsuz etkileyebilmektedir.

Uzman Psikolog Sevde Boyçay'a göre çocuk için en temel psikolojik ihtiyaçlardan biri görülmek, duyulmak ve duygularının fark edilmesidir. Çocuk yalnızca fiziksel ihtiyaçlarının karşılanmasına değil; aynı zamanda duygusal olarak varlığının kabul edilmesine de ihtiyaç duyar. Sürekli görmezden gelinen çocuk zamanla yalnızca üzülmez; kendisini değersiz, önemsiz ve sevilmeye layık olmayan biri olarak algılamaya başlayabilir.

Çocuk İçin Görülmek Neden Bu Kadar Önemlidir?

Bir çocuk doğduğu andan itibaren bakım vereninin yüzüne bakar, sesini dinler ve onun tepkileriyle kendisini tanımaya başlar. Anne ya da babanın gülümsemesi, göz teması kurması, cevap vermesi, çocuğun ihtiyaçlarını fark etmesi ve duygularına karşılık vermesi güvenli bağlanmanın temelini oluşturur.

Çocuk aslında şu mesajı arar:

"Ben var mıyım? Beni görüyor musun? Duygularım senin için önemli mi?"

Bu soruların cevabı çoğu zaman kelimelerle değil, ebeveynin günlük davranışlarıyla verilir. Çocuk ağladığında sakinleşmesine yardım edilmesi, heyecanlandığında onun sevincinin paylaşılması, korktuğunda yanında olunması ve hata yaptığında tamamen reddedilmemesi çocuğa güven verir.

Görüldüğünü hisseden çocuk, zamanla kendisini değerli biri olarak algılamaya başlar. Görülmediğini hisseden çocuk ise tam tersine "Demek ki ben önemli değilim." sonucuna varabilir.

Davranışı Görmezden Gelmek ile Çocuğu Görmezden Gelmek Aynı Şey Değildir

Bu konu ebeveynlerin en sık karıştırdığı noktalardan biridir.

Davranışı görmezden gelmek, dikkat çekmek amacıyla yapılan küçük ve zararsız davranışlara bilinçli şekilde tepki vermemektir. Amaç davranışı ödüllendirmemektir. Örneğin çocuk yalnızca ilgi çekmek için anlamsız sesler çıkarıyorsa, bu davranış kısa süreli olarak görmezden gelinebilir.

Ancak çocuk üzgünken, korkmuşken, ağlarken, reddedildiğini hissederken veya duygusal desteğe ihtiyaç duyarken tamamen yok sayılması farklı bir durumdur.

Çocuk burada şu mesajı alabilir:

• "Duygularım önemli değil."
• "Ben konuşsam da kimse beni dinlemiyor."
• "Üzüldüğümde yalnız kalıyorum."
• "Sevilmek için uslu olmak zorundayım."
• "Hata yaparsam bana sırt çevrilir."

İşte bu durum zamanla duygusal ihmal olarak değerlendirilebilir.

Duygusal İhmal Nedir?

Duygusal ihmal, çocuğun fiziksel ihtiyaçlarının karşılanmasına rağmen duygusal ihtiyaçlarının yeterince görülmemesi veya önemsenmemesidir. Çocuk aç değildir, okula gider, kıyafetleri vardır; ancak duyguları çoğu zaman fark edilmez.

Duygusal ihmal yaşayan çocuklar sık sık şu deneyimleri yaşayabilir:

• Ağladığında "Abartıyorsun." denmesi
• Korktuğunda alay edilmesi
• Üzüldüğünde konunun değiştirilmesi
• Konuşmak istediğinde dinlenmemesi
• Sürekli telefonla ilgilenilmesi
• Yaptığı olumlu davranışların fark edilmemesi
• Hata yaptığında uzun süre konuşulmaması
• Sevginin başarıya bağlanması

Bu durum tek bir olayla oluşmaz. Ancak uzun süre tekrar ettiğinde çocuğun benlik algısını etkileyebilir.

Çocuğu Görmezden Gelmek Beyni Nasıl Etkiler?

Çocukların beyni yaşamın ilk yıllarında sosyal ilişkilerle şekillenir. Özellikle güvenli bağlanma, duygu düzenleme ve stres sistemi ebeveynle kurulan ilişki üzerinden gelişir.

Çocuk ihtiyaç duyduğu anda sürekli karşılıksız kaldığında stres sistemi daha fazla çalışabilir. Çocuk kendisini yalnız, çaresiz ve korunmasız hissedebilir.

Uzun süreli duygusal ihmal yaşayan çocuklarda şu alanlarda zorlanmalar görülebilir:

• Duygu düzenleme güçlüğü
• Yoğun kaygı
• Özgüven sorunları
• İlişkilerde güvensizlik
• Yoğun onay ihtiyacı
• Terk edilme korkusu
• Değersizlik hissi
• İçe kapanma veya aşırı öfke

Görmezden Gelinen Çocuk Ne Hisseder?

Bir çocuk yaşadığı duyguları yetişkinler kadar ifade edemez. Ancak içinde birçok karmaşık duygu yaşayabilir.

1. Değersiz Hisseder

Çocuk için ebeveyn dünyanın merkezidir. Eğer ebeveyn sürekli ilgisiz davranıyorsa çocuk bunu "Annem ya da babam meşgul." şeklinde değil, çoğu zaman "Ben önemli değilim." şeklinde yorumlar.

Özellikle küçük yaşlarda çocuklar olayları kendileriyle ilişkilendirir. Bu nedenle ebeveynin ilgisizliği çocuğun benlik algısını etkileyebilir.

2. Sevilmediğini Düşünebilir

Çocuk sevgiyi çoğu zaman ilgiyle ilişkilendirir. Sarılmak, göz teması kurmak, dinlenmek ve yanında olunması çocuk için sevginin göstergeleridir.

Uzun süre görmezden gelinen çocuk şu düşünceyi geliştirebilir:

"Demek ki beni sevmiyorlar."

Oysa ebeveyn çocuğunu çok seviyor olabilir. Ancak sevginin hissedilebilmesi için duygusal temasın da kurulması gerekir.

3. Daha Fazla Dikkat Çekmeye Çalışabilir

Bazı çocuklar görmezden gelindikçe davranışlarını artırırlar. Çünkü çocuk için olumsuz ilgi bile hiç ilgi görmemekten daha katlanılabilir olabilir.

Bu nedenle şu davranışlar görülebilir:

• Sürekli bağırmak
• Eşyaları fırlatmak
• Kardeşe vurmak
• Kuralları çiğnemek
• Yalan söylemek
• Okulda problem çıkarmak

Bu davranışların altında çoğu zaman "Beni fark et." mesajı bulunabilir.

4. İçe Kapanabilir

Bazı çocuklar ise tam tersine tamamen sessizleşebilir. Duygularını anlatmamayı öğrenebilirler.

Şöyle düşünebilirler:

• "Nasıl olsa kimse dinlemiyor."
• "Konuşmanın anlamı yok."
• "Üzüldüğümü göstermeyeyim."
• "Kimseye yük olmayayım."

Bu durum ilerleyen yaşlarda duygularını ifade etmekte zorlanan yetişkinlere dönüşebilir.

Çocuğu Ceza Olarak Görmezden Gelmek

Bazı ailelerde çocuk hata yaptığında onunla saatlerce hatta günlerce konuşulmaması bir disiplin yöntemi olarak kullanılabilir. Sessiz kalmak, surat asmak, ilgilenmemek veya sevgiyi geri çekmek çocuk için oldukça ağır bir psikolojik deneyim olabilir.

Çocuk burada davranışının yanlış olduğunu değil, kendisinin reddedildiğini hissedebilir.

Sağlıklı sınır koymak ile sevgiyi geri çekmek aynı şey değildir.

Çocuğa şu mesaj verilmelidir:

"Yaptığın davranışı onaylamıyorum ama seni sevmeye devam ediyorum."

Kardeşler Arasında Görmezden Gelinmek

Bazı çocuklar kardeş doğduktan sonra daha fazla görmezden gelindiklerini hissedebilirler. Özellikle büyük çocuk sürekli "Sen artık büyüdün." mesajını alıyorsa ihtiyaçlarını ifade etmekten vazgeçebilir.

Bu durumda çocukta kıskançlık, öfke, regresyon (bebeksi davranışlar), alt ıslatma veya dikkat çekme davranışları görülebilir.

Burada önemli olan her çocuğun ayrı ayrı görülmeye ihtiyacı olduğunun unutulmamasıdır.

Telefon ve Ekran Kullanımı da Bir Tür Görmezden Gelme Olabilir mi?

Son yıllarda yapılan araştırmalar ebeveynlerin yoğun telefon kullanımının çocuklarla kurulan duygusal teması azaltabildiğini göstermektedir.

Çocuk annesine bir şey anlatırken sürekli telefon ekranına bakılması, oyun oynarken dikkatin sürekli bölünmesi veya sohbet sırasında çocuğun bekletilmesi çocukta görülmeme hissi oluşturabilir.

Çocuk şunu düşünebilir:

"Telefon benden daha önemli."

Bu nedenle her gün yalnızca çocuğa ayrılmış kısa ama kaliteli zamanlar oluşturmak oldukça değerlidir.

Görmezden Gelinmek Özgüveni Nasıl Etkiler?

Özgüven yalnızca başarıyla oluşmaz. Çocuk kendisini değerli hissettiğinde özgüveni gelişir.

Sürekli görülmeyen çocuk zamanla şu inançları geliştirebilir:

• "Ben yeterince önemli değilim."
• "Kimse beni dinlemek istemiyor."
• "Sevilmek için daha çok uğraşmalıyım."
• "Benim duygularım gereksiz."
• "Sorun çıkarırsam yalnız kalırım."

Bu inançlar ilerleyen yaşlarda ilişkileri de etkileyebilir.

Yetişkinlikte Görülmeme Yaraları

Çocuklukta sürekli görmezden gelinen bireyler yetişkin olduklarında da benzer duyguları yaşayabilirler.

Örneğin;

• Sürekli onay arayabilirler.
• Hayır diyemeyebilirler.
• Terk edilmekten korkabilirler.
• İlişkilerde fazla fedakâr olabilirler.
• Değersizlik hissi yaşayabilirler.
• Duygularını ifade etmekte zorlanabilirler.
• Eleştiriye aşırı hassas olabilirler.

Çünkü çocuklukta oluşan "Görülmüyorum." duygusu yetişkin ilişkilerinde yeniden tetiklenebilir.

Çocuğun Duygularını Görmek Ne Demektir?

Çocuğun her istediğini yapmak değildir.

Çocuğun her davranışını onaylamak değildir.

Kuralsız yetiştirmek değildir.

Duygusunu görmek; yaşadığı hissi fark etmek, onu anlamaya çalışmak ve güvenli şekilde yanında olmaktır.

Örneğin:

"Şu an çok kızgın olduğunu görüyorum."

"Korkmuş gibisin."

"Oyuncağın kırıldığı için üzülmüş olabilirsin."

"İstediğin olmayınca hayal kırıklığı yaşadığını anlıyorum."

Bu cümleler çocuğun duygusunu kabul eder. Ancak davranış sınırlandırılabilir.

Çocuğa Nasıl Yaklaşılmalı?

• Göz teması kurun.
• Konuşurken gerçekten dinleyin.
• Duygusunu isimlendirmesine yardım edin.
• Telefonu bir kenara bırakın.
• Davranışı düzeltirken sevgiyi geri çekmeyin.
• Olumlu davranışlarını da fark edin.
• Her gün kısa da olsa kaliteli zaman geçirin.
• Sarılmayı ve fiziksel teması ihmal etmeyin.
• Duygularını küçümsemeyin.
• Karşılaştırmaktan kaçının.

EMDR Terapisi Görülmeme Yaralarında Nasıl Yardımcı Olabilir?

Çocuklukta sürekli görmezden gelinmek, duygusal ihmal yaşamak veya sevginin geri çekildiğini hissetmek kişinin zihninde olumsuz inançların oluşmasına neden olabilir. "Ben değersizim.", "Kimse beni önemsemiyor.", "Sevilmeye layık değilim." gibi inançlar yetişkinlikte de ilişkileri etkileyebilir.

EMDR Terapisi, geçmişte yaşanan bu tür duygusal deneyimlerin bugünkü etkilerini azaltmaya yardımcı olabilen bilimsel terapi yöntemlerinden biridir. Kişi geçmişte yaşadığı görülmeme deneyimlerini işledikçe bugün yaşadığı yoğun değersizlik, terk edilme veya onay arama döngülerinde de azalma görülebilir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalıdır?

Çocuğun uzun süre içine kapanması, yoğun öfke göstermesi, dikkat çekmek için sürekli problem davranışlar sergilemesi, özgüveninin belirgin şekilde azalması veya aile içindeki iletişimin giderek bozulması durumunda profesyonel destek alınması faydalı olabilir.

• Sürekli "Beni sevmiyorsunuz." demesi
• Yoğun öfke nöbetleri
• İçe kapanma
• Arkadaş ilişkilerinde zorlanma
• Kaygı belirtileri
• Okul başarısında belirgin düşüş
• Sürekli dikkat çekme davranışları
• Yoğun değersizlik ifadeleri

Uzman Psikolog Sevde Boyçay ile yürütülen terapi sürecinde çocuğun duygusal ihtiyaçları, aile içi iletişim biçimi, bağlanma ilişkisi ve yaşadığı zorlanmalar değerlendirilerek aileye uygun destek planı oluşturulabilir.

Görmezden Gelince Çocuk Ne Hisseder? Hakkında Sık Sorulan Sorular

Çocuğu görmezden gelmek doğru bir disiplin yöntemi midir?

Davranışı görmezden gelmek bazı küçük dikkat çekme davranışlarında uzman önerisiyle kullanılabilir. Ancak çocuğun kendisini, duygularını veya ihtiyaçlarını görmezden gelmek sağlıklı bir disiplin yöntemi değildir ve uzun vadede duygusal gelişimi olumsuz etkileyebilir.

Çocuğum ilgi çekmek için yaramazlık yapıyorsa ne yapmalıyım?

Olumsuz davranış yerine olumlu davranışları daha fazla fark etmek, kaliteli zaman geçirmek ve dikkat ihtiyacını sağlıklı yollarla karşılamak daha etkili olabilir. Sürekli ceza vermek veya tamamen yok saymak davranışı artırabilir.

Çocuğa küsmek doğru mudur?

Hayır. Çocuğa uzun süre konuşmamak, sevgiyi geri çekmek veya sessizlikle cezalandırmak çocukta reddedilme ve değersizlik hissine yol açabilir. Davranış sınırlandırılabilir ancak ilişki korunmalıdır.

Telefonla ilgilenmek çocuğu etkiler mi?

Ebeveynin sürekli telefonla meşgul olması çocukta görülmeme hissi oluşturabilir. Bu nedenle her gün yalnızca çocuğa ayrılan dikkatli ve kaliteli zamanlar oluşturmak önemlidir.

Görmezden gelinen çocuk nasıl davranır?

Bazı çocuklar daha fazla dikkat çekmeye çalışırken bazıları tamamen içine kapanabilir. Öfke, ağlama, saldırganlık, sessizlik, özgüven düşüklüğü ve yoğun onay arayışı görülebilir.

Duygusal ihmal özgüveni etkiler mi?

Evet. Uzun süre duygusal olarak görülmeyen çocuklar kendilerini değersiz hissedebilir ve bu durum özgüven gelişimini olumsuz etkileyebilir.

EMDR Terapisi çocuklukta yaşanan görülmeme duygusuna yardımcı olur mu?

EMDR Terapisi, çocukluk döneminde yaşanan duygusal ihmal, reddedilme ve görülmeme deneyimlerinin yetişkinlikte oluşturduğu olumsuz etkilerin işlenmesine destek olabilen terapi yaklaşımlarından biridir.

Sonuç

Bir çocuğun gelişimi yalnızca karnının doyması, okula gitmesi veya fiziksel ihtiyaçlarının karşılanmasıyla sınırlı değildir. Çocuk; görülmeye, duyulmaya, anlaşılmaya ve duygularının önemsendiğini hissetmeye ihtiyaç duyar. Davranışlarına sınır koymak mümkündür, ancak bunu yaparken çocuğun duygusal varlığını yok saymak sağlıklı değildir.

Unutulmamalıdır ki çocuklar en çok kendilerini gerçekten gören yetişkinlerin yanında büyürler. Çünkü bir çocuk için en güçlü mesajlardan biri şudur: "Seni görüyorum, seni duyuyorum ve ne olursa olsun sen benim için değerlisin."